Voorontwerp controleren: kengetallen, hoogte en zonnegevel uit de plattegrond

Waarom de getallen vóór het beeld komen

In het voorontwerp is het beeld zelden de eerste vraag. De opdrachtgever wil weten of de vloeroppervlakte op de kavel past; de gemeente vraagt naar bebouwingsgraad en hoogte; een belegger in een kantoorgebouw vraagt hoeveel stroom een zonnegevel zou kunnen leveren. Die getallen staan meestal in een aparte spreadsheet die iemand na elke wijziging van het plan met de hand bijwerkt.

Staat de plattegrond al als model in de browser, dan zitten de getallen erin: omtrek, wanddiktes, verdiepingshoogtes, dakvorm en, met de omgeving geladen, de buurgebouwen. Het kengetallenblad en de zonnegevel lezen ze uit hetzelfde model dat het beeld voor de bouwaanvraag maakt. Verschuift u een muur, dan verschuiven de getallen mee.

Wat het kengetallenblad berekent

• Bebouwde oppervlakte

  De grootste verdieping, gemeten tot de buitenkant van de muren. Balkons, luifels en bijgebouwen tellen niet mee.

• Bruto vloeroppervlakte

  Alle verdiepingen vanaf de begane grond, de kelder apart weergegeven. Welke verdiepingen meetellen, bepalen de lokale bouwregels.

• Bebouwingsgraad

  Bebouwde oppervlakte gedeeld door kaveloppervlakte. Daarvoor is de kaveloppervlakte uit het kadaster of het koopcontract nodig.

• Vloeroppervlakte-index

  Bruto vloeroppervlakte gedeeld door kaveloppervlakte. In Duitsland tellen alleen volwaardige verdiepingen mee.

• Goothoogte

  Bovenkant van de muren van de hoogste verdieping boven het peil van de begane grond, niet boven het maaiveld.

• Totale hoogte

  Het hoogste punt: nok, hoge zijde van een lessenaarsdak of plat dak. Borstweringen en installaties op het dak tellen niet mee.

• Afstand

  Van de buitenmuur tot het dichtstbijzijnde buurgebouw, per windrichting. De software kent de perceelgrens niet.

Waar de begrippen vandaan komen

Bebouwingsgraad en vloeroppervlakte-index zijn de Duitse GRZ en GFZ uit de federale verordening over het bodemgebruik (BauNVO): de eerste zegt welk deel van de kavel bebouwd mag worden, de tweede hoeveel vloeroppervlakte per vierkante meter kavel is toegestaan. In Oostenrijk stelt elke deelstaat eigen regels voor bebouwing en dichtheid, met een eigen manier om kelders, zolders en balkons te tellen.

Daarom noemt het blad beide begrippen en telt het eenvoudig: oppervlakte tot de buitenkant, kelder apart. De omtrek van een ingelezen plattegrond loopt over de wandassen; het blad telt er rondom de halve wanddikte bij op, wat bij rechthoekige omtrekken exact is.

Zo gaat u te werk in een project

1. 01Controleer de plattegrondDe omtrek moet gesloten zijn. Anders gebruikt het blad de omhullende rechthoek en vermeldt dat.
2. 02Stel verdiepingen en hoogtes inAantal verdiepingen, hoogte per verdieping en dak stelt u in onder „Klopt het huis?”.
3. 03Laad de omgevingVanuit het adres komen buurgebouwen, bomen en terrein uit open kaartgegevens.
4. 04Voer de kaveloppervlakte inIn het kengetallenblad onder de energieschets, samen met de grenswaarden uit het bestemmingsplan, waar die er zijn.
5. 05Lees de vergelijkingElke regel zegt aangehouden of overschreden, met de waarde en de grenswaarde naast elkaar.

De zonnegevel in de opbrengst

In de geveltool is de zonnegevel een bekleding zoals pleisterwerk of baksteen: voor het hele huis, één verdieping of één enkel vlak. De energieschets neemt elke muur met deze bekleding als verticaal moduleoppervlak: de gesloten muur zonder ramen, deuren en plint, waarvan 80 procent bedekt is, omdat voegen, randen en passtukken ruimte nodig hebben. Voor het vermogen gaat de software uit van 170 wattpiek per vierkante meter. Beide zijn aannames en staan onder het resultaat; gekleurd of bedrukt moduleglas levert minder.

De jaaropbrengst komt van PVGIS, de gratis tool van het Joint Research Centre van de Europese Commissie, met 14 procent systeemverliezen. De gevels worden per richting gegroepeerd, elke groep wordt afzonderlijk berekend en de energieschets toont dak en gevel apart.

De schaduw van de buren

Een gevel in een smalle straat ziet minder hemel dan een dak. Met de omgeving geladen berekent de software de horizon voor het midden van elke gevelgroep: in 36 richtingen, hoe hoog buurgebouwen en bomen boven dat punt uitsteken. PVGIS neemt deze horizon over en blokkeert de directe zon erachter. De bergen uit het terreinmodel van PVGIS komen er vooraf bij. Bomen tellen voor vier vijfde van hun hoogte mee, omdat een kruin licht doorlaat; een gebouw dat voor sloop is gemarkeerd, telt niet mee.

Waar de voorcontrole ophoudt

Het kengetallenblad vervangt niet het lezen van het bestemmingsplan en de bouwregels, en ook niet het gesprek met de bouwtoezichthouder. Het kent de perceelgrens niet, omdat er geen kadaster is gekoppeld; controleer afstanden tot de grens op de situatietekening. Hoogtes van buurgebouwen in OpenStreetMap zijn vaak geschat uit het aantal verdiepingen, en totale hoogte betekent hier boven het peil van de begane grond, niet boven het maaiveld.

De PV-opbrengst is een schatting voor ontwerpgesprekken. Omvormers, stringindeling, gedeeltelijke beschaduwing van afzonderlijke modules en het werkelijke product plant een specialist. Bij kantoorgebouwen met glazen gevels is ook de zonnestand in het beeld het bekijken waard: wat de opbrengst berekent, toont de zonnestudie als bewegende schaduw.

Voorbeeld aan de studie Haus Lindenweg

Onze studie „Haus Lindenweg” is een fictieve vrijstaande woning die we voor elk voorbeeld op deze website gebruiken. De controle verloopt zo: plattegrond ingelezen, omtrek gesloten, twee verdiepingen met plat dak; omgeving vanuit het adres geladen met buurgebouwen, bomen en terrein; kaveloppervlakte en een grenswaarde voor de bebouwingsgraad ingevoerd, en het blad toont bebouwde oppervlakte, bebouwingsgraad en de afstanden per zijde; in de geveltool de bovenverdieping op zonnegevel gezet, en de energieschets toont de opbrengst van de gevel apart van het dak, met de zin over beschaduwing eronder.

Daarna wordt het beeld met dezelfde gevel gemaakt, en de opdrachtgever ziet getal en aanzicht uit één model. Hoe de tekeningenset voor de overheid dit model wordt, ziet u bij tekeningen voor de bouwaanvraag.